Υπόθεση: Η ανακάλυψη ενός μυστηριώδους αντικειμένου στο φεγγάρι πυροδοτεί την έναρξη ενός επανδρωμένου ταξιδιού μέχρι τον μακρινό Δία, καθώς η ανθρωπότητα αναζητά απαντήσεις για την προέλευσή του. Στο πλευρό του πληρώματος, βρίσκεται ο HAL 9000, ένας αλάνθαστος υπερυπολογιστής, που έχει υπό τον έλεγχό του όλες τις λειτουργίες του διαστημικού σκάφους.
Πρόθεση του έργου είναι να παρουσιάσει την ανθρωπότητα όπως είναι, δίχως απόπειρες εξωραϊσμού. Άλλωστε, σημείο αναφοράς του προλόγου είναι η χρήση της βίας –και– ως μέσου επιβολής του ισχυρότερου στις ανθρώπινες κοινωνίες. Από τη χρήση των πρώτων προϊστορικών εργαλείων μέχρι την αξιοποίηση της τεχνολογίας του μέλλοντος, τα «όπλα» του ανθρώπου μπορούν να χρησιμοποιηθούν για καλό ή για κακό σκοπό. Το ένστικτο της επιβίωσης είναι αναπόσπαστο κομμάτι της ανθρώπινης ύπαρξης, όσο και αν αυτή εξευγενίζεται με το πέρασμα των αιώνων. Μάλιστα, είναι ένα στοιχείο που μεταλαμπαδεύεται ακουσίως και στο ανθρώπινο δημιούργημα, HAL 9000. Παρά, λοιπόν, τις κραυγαλέες αλλαγές που μεσολάβησαν από τον πίθηκο μέχρι τον Homo s. sapiens, δεν γίνεται να παραβλέψουμε τους ενεργούς δεσμούς με τα αρχέγονα ένστικτα.
Τόσο η έμμεση επαφή με έναν ανώτερο, εξωγήινο πολιτισμό όσο και η αλληλεπίδραση με την τεχνητή νοημοσύνη, βαδίζοντας στο μονοπάτι της ανθρώπινης εξέλιξης, δίνουν στο λακωνικό σενάριο της ταινίας χαρακτήρα πολυεπίπεδου φιλοσοφήματος, περιγράφοντας με ανεπανάληπτο τρόπο τη θέση της ανθρωπότητας σε κάθε τέτοιο ενδεχόμενο.
Τη μία στιγμή, παρατηρούμε το είδος μας να διανύει τα βασικά στάδια της εκπαίδευσής του, τα οποία ορίζονται από έναν εξωγήινο «διαφωτιστή» (σε μεταγενέστερη συνέντευξή του, ο Κιούμπρικ είχε δηλώσει ότι η ταινία απεικονίζει έναν αστρικό ζωολογικό κήπο, στον οποίο οι εξωγήινες οντότητες συμπεριφέρονται στους ανθρώπους όπως οι άνθρωποι στα ζώα).
Την άλλη, στο επίκεντρο τίθεται ένα προϊόν του ανθρώπου, το οποίο έχει προγραμματιστεί και τεσταριστεί σχολαστικά από εκείνον, προκειμένου να εξυπηρετεί τους σκοπούς του, όμως, τελικά ξεφεύγει εκτός του ελέγχου του. Στην περίπτωση του HAL 9000, βλέπουμε ότι ο υπολογιστής διαθέτει συναίσθηση της ανωτερότητάς του, κάτι που τον ωθεί ως το σημείο να αψηφήσει τον δημιουργό του. Αντίστοιχα, ο άνθρωπος αποκτά καθοδήγηση από ανώτερες οντότητες, οι οποίες μπορεί να έχουν και εκείνες τον δικό τους σκοπό. Η κυνική αυτή διαπίστωση του Κιούμπρικ εξισώνει τον άνθρωπο με τα ίδια τα πειραματόζωα που είθισται να χρησιμοποιεί και να μελετά για να φτάσει σε διάφορα επιστημονικά επιτεύγματα.
Μια οπτικοακουστική χορογραφία
Υπό τους ήχους της κλασικής μουσικής (σ.σ. εμβληματική η συνοδεία των «Τάδε Έφη Ζαρατούστρα» του Ρίχαρντ Στράους και «Ο ωραίος γαλάζιος Δούναβης» του Γιόχαν Στράους), ο Κιούμπρικ ενορχηστρώνει τις σκηνές με τη μοναδική γεωμετρία του (σ.σ. το αργόσυρτο ζουμάρισμα στον ογκώδη και επιβλητικό Μαύρο Μονόλιθο προκαλεί ανατριχίλα). Μετρώντας, πλέον, πάνω από μισό αιώνα ύπαρξης, τα αψεγάδιαστα –και άκρως πρωτοποριακά για την τότε εποχή– οπτικά εφέ της ταινίας έχουν «ωριμάσει» με τον πιο όμορφο τρόπο, εγείροντας μέχρι και σήμερα το δέος και τον θαυμασμό. Μέσα σε πλήρη αρμονία εικόνας και ήχου, η κινηματογράφηση των αργόσυρτων κινήσεων των αντικειμένων αποτελεί μια σχολαστικά επιμελημένη χορογραφία.
Τα φωτεινά χρώματα των φουτουριστικών εσωτερικών σκηνικών των διαστημικών σκαφών δίνουν την αίσθηση ενός αποστειρωμένου τεχνητού ανθρώπινου περιβάλλοντος, όπου όλα βρίσκονται υπό έλεγχο. Αυτό έρχεται σε αντίθεση με τα φυσικά τοπία και το σκοτεινό, σιωπηλό διάστημα, τη στιγμή που η ξαφνική χρήση του διάχυτου κόκκινου σε κάποιες εικόνες θέλει να εμπνεύσει στον θεατή το συναίσθημα του φόβου. Ακόμα και κάποιες απότομες αλλαγές εστίασης του φακού βάζουν το δικό τους λιθαράκι σε κινηματογραφικά πλάνα-κομψοτεχνήματα, που κάλλιστα μπορούν να σταθούν ως αυτόνομα έργα τέχνης.
Τίποτα δεν φαντάζει περιττό σε αυτή την –από κάθε άποψη– πλούσια παραγωγή. Στο τέλος, το μόνο που μένει είναι να αφεθεί κανείς στη μυστικιστικού τύπου εμπειρία που λαμβάνει χώρα στη βουβή άβυσσο του Διαστήματος του «2001», όπου η σιωπή σού επιτρέπει να αφουγκραστείς την υπαρξιακή αγωνία. Μια ησυχία ολοκληρωτική και μια απεραντοσύνη χαοτική, που κάνουν την ανθρωπότητα να συνειδητοποιεί τη φθαρτότητά της, μοιάζοντας περισσότερο από ποτέ με κόκκο άμμου μέσα σε ένα συνονθύλευμα αστρικής σκόνης…
Η ταινία είναι διαθέσιμη για θέαση μέσω της συνδρομητικής πλατφόρμας Apple TV+.
Πηγή: ypaithros.gr | Συντάκτης: Γαργαλάκος Νίκος
ΕΠΙΣΗΜΑΝΣΗ: Ορισμένα αναρτώμενα από το διαδίκτυο κείμενα ή εικόνες (με σχετική σημείωση της πηγής), θεωρούμε ότι είναι δημόσια. Αν υπάρχουν δικαιώματα συγγραφέων, παρακαλούμε ενημερώστε μας για να τα αφαιρέσουμε. Τα άρθρα που δημοσιεύονται εκφράζουν τον/την συντάκτη/τριά τους και οι θέσεις δεν συμπίπτουν κατ’ ανάγκην με την άποψη του energy942.gr (φωτογραφίες από διαδίκτυο).
