Οι προκλήσεις της ελληνικής αμπελουργίας είναι πολυδιάστατες και επηρεάζουν την παραγωγή, την ποιότητα και τη βιωσιμότητα. Κύρια προβλήματα αποτελούν η κατακερματισμένη ιδιοκτησία γης, η ηλικία του αμπελώνα, η περιορισμένη πρόσβαση σε σύγχρονες τεχνολογίες, η αδυναμία συστηματικής προώθησης των προϊόντων σε διεθνές επίπεδο, καθώς και η οικονομική πίεση από την ανταγωνιστική παγκόσμια αγορά. Επιπλέον, το φαινόμενο της εκρίζωσης παλαιών αμπελώνων, λόγω οικονομικής αδυναμίας ή ενασχόλησης με άλλες καλλιέργειες, μειώνει την παραγωγική βάση και αποδυναμώνει τη συνοχή του κλάδου. Στα εμπόδια συγκαταλέγονται η έλλειψη πρόσβασης σε κατάλληλη γη για νέους αγρότες, η οποία περιορίζει την ανανέωση του παραγωγικού δυναμικού και την ανάπτυξη νέων εκτάσεων με ανθεκτικές ποικιλίες και βιώσιμες μεθόδους. Επομένως, θα μπορούσε να ειπωθεί ότι οι προκλήσεις είναι συνδεδεμένες και αλληλένδετες με τα όποια εμπόδια.
Τι ζητά σήμερα η αγορά του οίνου – Μπορεί να ανταποκριθεί ένας γηρασμένος αμπελώνας;
Η διεθνής αγορά ζητά αυθεντικότητα, υψηλή ποιότητα, μοναδικότητα και προϊόντα με περιβαλλοντική και κοινωνική υπευθυνότητα. Υπάρχει αυξημένο ενδιαφέρον για κρασιά με ιστορία, terroir και βιολογική ή ολοκληρωμένη καλλιέργεια. Η Ελλάδα, με τις γηγενείς ποικιλίες και το πλούσιο terroir της, έχει τη δυνατότητα να ανταποκριθεί, ιδιαίτερα σε premium τμήματα. Ωστόσο, η αύξηση της ποσότητας απαιτεί οργάνωση, επένδυση σε τεχνολογία και στήριξη νέων αμπελώνων. Η βελτίωση της πιστοποίησης και του ελέγχου ποιότητας είναι προϋποθέσεις για την ισχυρή διεθνή παρουσία.
Υπάρχουν ποικιλίες, όπως το Αγιωργίτικο, το Ξινόμαυρο, το Ασύρτικο και το Μοσχάτο, που παρουσιάζουν σημαντικό εξαγωγικό δυναμικό λόγω της μοναδικότητας και της υψηλής ποιότητας που μπορούν να προσφέρουν. Το Ασύρτικο, ειδικότερα, έχει κερδίσει διεθνή αναγνώριση για την ποιότητα και την ιδιαιτερότητά του. Η Ελλάδα μπορεί να γίνει ανταγωνιστική παγκοσμίως, εφόσον συνδυάσει την ποιοτική παραγωγή με αποτελεσματικό branding, πιστοποιήσεις και προώθηση της γηγενείας της οινοποιίας. Η διαφοροποίηση και η ανάδειξη του terroir ήταν πάντα κομβικά στοιχεία.
Υπάρχουν ενδείξεις γήρανσης του αμπελώνα, με μεγάλα ποσοστά παλαιών φυτειών που παρουσιάζουν μειωμένη παραγωγικότητα και αυξημένη ευαισθησία σε ασθένειες. Η γήρανση σημαίνει μείωση αποδόσεων, δυσκολίες στη διαχείριση και ανάγκη ανανέωσης με νέα, ανθεκτικά και αποδοτικά φυτά. Η ανανέωση είναι απαραίτητη για τη διατήρηση της ανταγωνιστικότητας και την προσαρμογή στις σύγχρονες προκλήσεις, αλλά απαιτεί σημαντικές επενδύσεις.
Οι αδυναμίες απέναντι σε μια ανταγωνιστική αγορά
Η απουσία εθνικής στρατηγικής μάρκετινγκ και η πολυδιάσπαση παραγωγών έχουν εμποδίσει την εδραίωση ενός ενιαίου ελληνικού brand. Επιπλέον, η περιορισμένη επένδυση στην προβολή και η ανεπαρκής αξιοποίηση των μοναδικών χαρακτηριστικών των ελληνικών ποικιλιών και terroir μειώνουν την αναγνωρισιμότητα. Η έλλειψη συνοχής μεταξύ φορέων, παραγωγών και εξαγωγέων περιορίζει την ικανότητα προώθησης του ελληνικού οίνου ως συνόλου.
Η απουσία της συλλογικότητας επιτείνει τις αδυναμίες να εκφραστεί η βιωσιμότητα του τομέα. Απαιτείται ενίσχυση της συλλογικής ταυτότητας και της δημιουργίας ισχυρών συνεταιρισμών, ενώσεων, ομάδων και δικτύων συνεργασίας, που θα επιτρέψουν την κοινή χρήση πόρων, τεχνογνωσίας και στρατηγικής μάρκετινγκ. Μέσω αυτών, οι μικροί παραγωγοί μπορούν να κερδίσουν σε οικονομία κλίμακας, πρόσβαση σε διεθνείς αγορές και βελτίωση της ποιότητας. Η κοινή ταυτότητα μπορεί να βασιστεί σε κοινά πρότυπα ποιότητας, πιστοποιήσεις και branding που προβάλλουν την ελληνική παράδοση και το νέο terroir.
Έννοια και λειτουργικότητα
Το meta-terroir ορίζεται ως ένα συστημικό πλαίσιο ερμηνείας και ενίσχυσης της τοπικής ταυτότητας και ποιότητας, το οποίο συνδυάζει:
- Το φυσικό terroir (έδαφος, κλίμα, βιοποικιλότητα).
- Τη βιοκοινωνική δυναμική (παραδόσεις, γνώσεις, συλλογική μνήμη).
- Τη μεταβιομηχανική διάσταση (τεχνολογία, βιοοικονομία, κυκλικότητα).
- Την πολιτισμική-αισθητική έκφραση (γεύση, αφήγηση, τέχνη).
Πρόκειται για έναν διεπιστημονικό και πολυεπίπεδο μετασχηματισμό της έννοιας της τοπικότητας, που δεν εγκλωβίζεται στο παραδοσιακό, αλλά αγκαλιάζει την καινοτομία, τη γνώση και τη συμμετοχική βιώσιμη ανάπτυξη. Αποτελεί εργαλείο σχεδιασμού στρατηγικών ενδυνάμωσης των τοπικών οικονομιών και αναβάθμισης της αυθεντικότητας των προϊόντων τους.
Η έννοια του «meta-terroir» επεκτείνει την παραδοσιακή έννοια του terroir πέρα από τα φυσικά χαρακτηριστικά (έδαφος, κλίμα, γεωγραφία) και ενσωματώνει πολιτισμικές, κοινωνικές, τεχνολογικές και μεταβιομηχανικές παραμέτρους στην κατανόηση και προώθηση τοπικών προϊόντων. Το meta-terroir δεν αφορά μόνο τη γευστική ταυτότητα ενός προϊόντος, αλλά και τη δυναμική εξέλιξη της σχέσης τόπου-ανθρώπου-τεχνολογίας, μέσα από τις προκλήσεις της κλιματικής αλλαγής, της παγκοσμιοποίησης και της ψηφιακής εποχής.
Ως εργαλείο βιώσιμης περιφερειακής ανάπτυξης, το meta-terroir:
- Ενισχύει τη διαφοροποίηση των τοπικών προϊόντων με στοιχεία ταυτότητας που δεν περιορίζονται στο παραδοσιακό, αλλά ενσωματώνουν στοιχεία καινοτομίας, επιστήμης, κοινωνικής μνήμης και βιώσιμης πρακτικής.
- Υποστηρίζει την πολυεπίπεδη αφήγηση της τοπικότητας, μέσα από πλαίσια όπως η βιώσιμη τουριστική ανάπτυξη, οι αγροβιομηχανικές διαδρομές, τα εκπαιδευτικά δίκτυα και η πολιτισμική δημιουργικότητα.
- Διευκολύνει τη δικτύωση μεταξύ αγροτών, επιστημόνων, πολιτών και δημιουργικών βιομηχανιών, συμβάλλοντας σε συστήματα καινοτομίας που ενισχύουν την κοινωνική συνοχή και την τοπική οικονομία.
Έτσι, το meta-terroir λειτουργεί ως μια συστημική και προοδευτική έννοια τοπικής αυθεντικότητας, που μπορεί να κινητοποιήσει ανθρώπινο και φυσικό κεφάλαιο προς την κατεύθυνση της ανθεκτικότητας και της δημιουργικής ανασυγκρότησης των αμπελοοινικών περιφερειών.
Επίλογος – Συμπεράσματα
Η παρούσα ανασκόπηση και συλλογιστική αναφορά αναδεικνύει την ανάγκη για μια νέα εννοιολογική, επιστημονική και αναπτυξιακή προσέγγιση της έννοιας του «terroir» του ελληνικού αμπελώνα και αμπελοοινικού τομέα, η οποία θα πρέπει να ανταποκριθεί στις προκλήσεις του 21ου αιώνα. Το meta-terroir δεν αποτελεί απλώς μία επαναδιατύπωση της τοπικότητας, αλλά ένα στρατηγικό εργαλείο μετάβασης προς συστήματα παραγωγής, κατανάλωσης, ταυτότητας και αφήγησης, τα οποία εδράζονται στη βιωσιμότητα, τη συλλογικότητα, την επιστημονική γνώση και την πολιτισμική ευαισθησία.
Η Ελλάδα βρίσκεται σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι: Να επιλέξει τη μετάβαση σε ένα νέο παραγωγικό μοντέλο, με ταυτότητα, γνώση και αναγέννηση, ή να συνεχίσει στον «αυτόματο πιλότο» της αποδιάρθρωσης και της απώλειας προστιθέμενης αξίας.
Ο ελληνικός αμπελώνας και ο αμπελοοινικός τομέας μπορούν να μετασχηματιστούν από «underrated» σε «premium», με ανθεκτικότητα και βιωσιμότητα, μέσα από τη συλλογική προσπάθεια, τις σύγχρονες πρακτικές και το meta-terroir.
|
Μετάβαση σε ένα νέο παραγωγικό μοντέλο
Το meta-terroir εξελίσσει την έννοια του terroir σε ένα δυναμικό, γεωχωρικό και κοινωνικό μοντέλο, με έμφαση στην ανθεκτικότητα, τη συλλογική παραγωγή και τη βιωσιμότητα.
Ενσωμάτωση μικροζωνών, παρακολούθηση δεικτών ανθεκτικότητας, πράσινα και κοινωνικά κριτήρια, υποχρεωτική ψηφιακή ιχνηλασιμότητα.
Το σχεδιασμένο σήµα APA συνδυάζει:
|
Πηγή: ypaithros.gr | Συντάκτης: Ζακυνθινός Γιώργος
ΕΠΙΣΗΜΑΝΣΗ: Ορισμένα αναρτώμενα από το διαδίκτυο κείμενα ή εικόνες (με σχετική σημείωση της πηγής), θεωρούμε ότι είναι δημόσια. Αν υπάρχουν δικαιώματα συγγραφέων, παρακαλούμε ενημερώστε μας για να τα αφαιρέσουμε. Τα άρθρα που δημοσιεύονται εκφράζουν τον/την συντάκτη/τριά τους και οι θέσεις δεν συμπίπτουν κατ’ ανάγκην με την άποψη του energy942.gr (φωτογραφίες από διαδίκτυο).
